O‘ZBEK MEDIA MATNLARIDA SARLAVHALARNING MANIPULYATIV- PRAGMATIK FUNKSIYASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: media matn, sarlavha, manipulyatsiya, pragmatika, diskurs, baholovchi birlik, klikbeyt, presuppozitsiya, axborot madaniyati, o‘zbek tili.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘zbek media matnlarida sarlavhalarning
manipulyativ-pragmatik funksiyasi lingvistik va diskursiv nuqtayi nazardan tahlil
qilinadi. Tadqiqotning maqsadi media sarlavhalari orqali auditoriya e’tiborini jalb
qilish, hissiy munosabat hosil qilish, yashirin baho berish va o‘quvchini muayyan
axborot yo‘nalishiga olib kirish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Maqolada tavsifiy,
lingvopragmatik, kontekstual va diskursiv tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil
jarayonida o‘zbek media muhitida keng uchraydigan emotsional-baholovchi so‘zlar,
savol shaklidagi sarlavhalar, zudlik bildiruvchi birliklar, noaniqlik strategiyasi,
presuppozitsiya va shaxsiylashtirish kabi vositalar izohlandi. Natijalar sarlavha media
matnning eng faol pragmatik qismi ekanini ko‘rsatdi. Sarlavha voqeani oddiy
nomlamaydi, balki auditoriyaning dastlabki idrokini boshqaradi, axborotga baho
beradi va matnni o‘qishga undaydi. Shu sababli sarlavhalarni tanqidiy tahlil qilish
media savodxonligi va nutq madaniyatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
References
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
2. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr,
2013. – 176 b.
3. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
4. Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. –
248 b.
5. Yo‘ldoshev B. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Samarqand: SamDU nashri,
2008. – 144 b.
6. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat
asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
7. Van Dijk T. A. News as Discourse. – Hillsdale, New Jersey: Lawrence
Erlbaum Associates, 1988. – 200 p.
8. Fairclough N. Media Discourse. – London: Edward Arnold, 1995. – 214 p.
9. Bell A. The Language of News Media. – Oxford: Blackwell, 1991. – 277 p.
10. Reah D. The Language of Newspapers. – London: Routledge, 2002. – 126
p.
11. Dor D. On newspaper headlines as relevance optimizers // Journal of
Pragmatics. – 2003. – Vol. 35, Issue 5. – P. 695–721.
12. Bednarek M., Caple H. News Discourse. – London: Continuum, 2012. – 288
p.
13. Richardson J. E. Analysing Newspapers: An Approach from Critical
Discourse Analysis. – New York: Palgrave Macmillan, 2007. – 280 p.
14. Yule G. Pragmatics. – Oxford: Oxford University Press, 1996. – 138 p.
15. Levinson S. C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
– 420 p.
16. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
17. Crystal D. Internet Linguistics: A Student Guide. – London: Routledge,
2011. – 192 p.
18. Allan S. News Culture. – Maidenhead: Open University Press, 2010. – 408
p.
