O‘ZBEK HIKOYACHILIGIDA MUROJAAT BIRLIKLARI VA NUTQIY ODOB MASALASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: murojaat birliklari, nutqiy odob, o‘zbek hikoyachiligi, lingvopragmatika, hurmat kategoriyasi, kommunikativ vazifa, badiiy matn, milliy mentalitet, ijtimoiy masofa, pragmatik tahlil.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek hikoyachiligida murojaat birliklari va
nutqiy odob masalasi lingvopragmatik hamda milliy-madaniy nuqtayi nazardan tahlil
qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek hikoyalarida qo‘llanadigan ota, ona, aka, opa,
uka, qizim, bolam, bobo, buvi, domla, ustoz, amin, ellikboshi, siz, sen kabi murojaat
birliklarining kommunikativ vazifasini aniqlash va ularning badiiy matnda obraz
yaratish, ijtimoiy masofani belgilash, hurmat-ehtiromni ifodalash, konfliktni
kuchaytirish hamda milliy nutqiy odobni namoyon etishdagi o‘rnini ko‘rsatishdan
iborat. Maqolada tavsifiy, kontekstual, lingvopragmatik va lingvomadaniy tahlil
metodlaridan foydalanildi. Misollar Abdulla Qahhor, G‘afur G‘ulom, Said Ahmad,
O‘tkir Hoshimov va Shukur Xolmirzayev hikoyachiligi asosida umumlashtirildi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek hikoyalarida murojaat birliklari oddiy nomlash
vositasi emas, balki qahramonlar ruhiyati, tarbiyasi, ijtimoiy mavqei va milliy
mentalitetni ochuvchi muhim pragmatik birlik sifatida xizmat qiladi.
References
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Qahhor A. Tanlangan asarlar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyoti, 1987. – 432 b.
2. Qahhor A. O‘g‘ri. Hikoyalar to‘plami. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2019. –
160 b.
3. G‘ulom G‘. Mening o‘g‘rigina bolam. Tanlangan asarlar. – Toshkent: G‘afur
G‘ulom nomidagi nashriyot, 1983. – 384 b.
4. Said Ahmad. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Sharq, 2000. – 448 b.
5. Hoshimov O‘. Dunyoning ishlari. – Toshkent: Sharq, 2012. – 272 b.
6. Xolmirzayev Sh. Saylanma. Hikoyalar. – Toshkent: Sharq, 2003. – 416 b.
7. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2013.
– 176 b.
8. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi,
2008. – 286 b.
9. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
10. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. –
Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
11. Yo‘ldoshev B. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Samarqand: SamDU nashri, 2008. –
144 b.
12. Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. – 248 b.
13. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z.,
Abuzalova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009. – 416
b.
14. Austin J. L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press,
1962. – 168 p.
15. Searle J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge:
Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
16. Brown P., Levinson S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. –
Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – 345 p.
17. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
18. Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. – Oxford: Blackwell, 2008.
– 529 p.
