ELEKTROMOBIL BATAREYALARINING ISHLASHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
Keywords:
Kalit so‘zlar: elektromobil, litiy-ion batareya, batareya degradatsiyasi, zaryadlash, harorat, BMS, energiya sig‘imi, tezkor zaryadlash, xizmat muddati.Abstract
Annotatsiya
Ushbu maqolada elektromobillarda qo‘llaniladigan litiy-ion batareyalarning
ishlash samaradorligi, xizmat muddati va degradatsiya jarayonlariga ta’sir etuvchi
asosiy omillar tahlil qilindi. Bugungi kunda elektromobillar transport sohasida
ekologik toza, energiya tejamkor va innovatsion yechim sifatida keng rivojlanmoqda.
Shu bilan birga, elektromobilning asosiy va eng qimmat tarkibiy qismlaridan biri
bo‘lgan batareya bloki uning yurish masofasi, quvvatlanish tezligi, ekspluatatsion
ishonchliligi va umumiy iqtisodiy samaradorligini belgilab beradi. Xalqaro energetika
agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda elektromobillar global batareya talabining
asosiy manbai bo‘lib qolgan va EV batareyalari joylashtirilishi 1,2 TWh darajaga
yetgan. Bu esa mazkur yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqotlarning dolzarbligini yanada
oshiradi.
Tadqiqotda harorat rejimi, zaryadlash va razryadlash tezligi, zaryad holati,
chuqur razryadlanish darajasi, batareya kimyoviy tarkibi, haydash uslubi, sovutish
tizimi, batareyani boshqarish tizimi hamda tashqi muhit sharoitlarining batareya
ishlashiga ta’siri o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yuqori harorat, tez-tez DC fast
charging rejimidan foydalanish, batareyani 100 foizgacha zaryadlab uzoq saqlash yoki
juda past zaryadgacha tushirish litiy-ion batareyalarda sig‘im kamayishi va ichki
qarshilik ortishini tezlashtiradi. Shu sababli batareyaning optimal ishlashi uchun
issiqlik boshqaruvi, mo‘tadil zaryadlash strategiyasi, 20–80 foiz oralig‘ida foydalanish
va BMS algoritmlarini takomillashtirish muhim hisoblanadi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. International Energy Agency. Global EV Outlook 2026: Electric vehicle batteries.
Ushbu manbada 2025-yilda EV batareyalari joylashtirilishi 1,2 TWh darajaga
yetgani va elektromobillar global batareya talabining asosiy manbai bo‘lib
qolayotgani keltirilgan.
2. Rahman T. va boshqalar. Exploring Lithium-Ion Battery Degradation. Batteries,
2024. Maqolada litiy-ion batareyalar degradatsiyasiga ta’sir etuvchi omillar —
harorat, sikllanish, elektrolit parchalanishi, kalendar qarish va DoD tahlil qilingan.
3. Harasis S. va boshqalar. The impact of high ambient temperatures on lithium-ion
batteries. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 2026. Tadqiqotda yuqori
haroratning batareya ishlashi, xavfsizligi va xizmat muddatiga ta’siri yoritilgan.
4. Neubauer J. S. va boshqalar. Will Your Battery Survive a World With Fast
Chargers? National Renewable Energy Laboratory, 2015. Manbada tezkor
zaryadlashning batareya harorati va degradatsiyasiga ta’siri modellashtirilgan.
5. Geotab. EV Battery Health: Key Findings from 22,700 Vehicle Data. Ushbu amaliy
tahlilda elektromobil batareyalari degradatsiyasi, DC fast charging va iqlim
omillarining ta’siri ko‘rib chiqilgan.
6. Yüksek G. va boshqalar. Effect of the Depth of Discharge and C-Rate on Battery
Degradation. 2023. Tadqiqotda chuqur razryadlanish va yuqori C-rate batareya
sig‘imi kamayishini tezlashtirishi ko‘rsatilgan.
7. Wen T. va boshqalar. Advances and Challenges in the Battery Thermal
Management System. 2025. Maqolada batareya thermal management tizimlarining
zaryad/razryad samaradorligi, xavfsizlik va xizmat muddatiga ta’siri tahlil qilingan.
8. Yang F. va boshqalar. Predictive modeling of battery degradation and greenhouse
gas emissions from U.S. state-level electric vehicle operation. 2018. Tadqiqotda
batareya sig‘imi kamayishi elektromobil energiya sarfi va emissiya
ko‘rsatkichlariga ta’sir qilishi modellashtirilgan.
