QO‘SHCHINORSOY QOYATOSH RASMLARI
Abstract
O‘zbekiston hududida ilk san’at, yozuv va ma’naviy madaniyatning paydo
bo‘lishi hamda rivojlanishi haqida ma’lumot beruvchi manbaalardan biri bu qoyatosh
rasmlaridir. Qoyatosh rasmlarini o‘rganish orqali nafaqat qadimgi ajdodlarimizning
estetik, balki diniy dunyoqarashi, xo‘jalik mashg‘uloti va kundalik turmush-tarzi
haqida ham xulosalar chiqarish mumkin. Bugungacha Markaziy Osiyo mintaqasida
1300 dan ortiq qoyatosh suratlari manzili aniqlangan va hisobga olingan. Ulardan 250
ga yaqini O‘zbekiston hududida joylashgan. Respublikamizda bu kabi qoyatosh
yodgorliklari ko‘plab uchraydi.
Bu madaniy yodgorliklar tosh, jez, temir, po‘lat, yoki boshqa hildagi qattiq
buyumlar yordamida o‘yish, urib-cho‘kichlash, chizish va ishqalash vositasi natijasida
ishlangan rasmlardir. Bunday uslubda ishlangan rasmlar fanda petrogliflar ya’ni
toshlarga ishlangan rasmlar deb ataladi. (A. Xolmatov 2016) Petrogliflar (yunoncha
“petro”- tosh, “glyphe” – o‘yish) ya’ni toshga o‘yma naqsh solish deb yuritiladi (M.
Xo‘janazarov 2018). Petrogliflar respublikamiz hududida joylashgan deyarli barcha
tog‘larda uchraydi. Bunday tizmalarga Qorjontog‘, Chotqol, Hisor, Pskom, Ugom,
Qotrontog‘, Morguzar, Nurota, Oqtog‘, Qoratog‘, Ko‘hitangtog‘, Zirabuloq,
Bukantog‘ va boshqa shu kabi tog‘ tizmalarini kiritish mumkin.
References
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Kabirov A. Sarmishsoyning qoyatoshlaridagi rasmlar. Toshkent, 1976. 33b.
2. Oynazarov X.G‘. Gadoytopmassoy petrogliflari // “O‘tmishga nazar” jurnali.
15-son, 2019 yil. 98-105 b.
3. Xujanazarov M. Naskalnыe izobrajeniya Xodjakenta i Karakiyasaya.
Samarkand, 1995. 13-14b
4. Xolmatov A.N. Noqisoy yangi qoyatosh rasmlari // O‘zbekiston arxeologiyasi,
№1. Samarqand, 2010. 166-169 bb.
5. Xolmatov A.N., Xo‘janazarov M. Quduqchasoy qoyatosh rasmlari //
O‘zbekiston arxeologiyasi, № 2(9). Samarqand, 2014.103-104b
6. Shaskiy G. B. Risunki na kamne. Tashkent,1973. str. 69.
7. Rogojinskiy A. Ye. Petroglifы arxeologicheskogo landshafta Tamgalы
Almatы, 2011 s.193-195 ris. 155,157.
