TIJORAT BANKLARIDA KORPORATIV BOSHQARUV AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH ("DAVRBANK" XATB MISOLIDA)
Abstract
O'zbekiston bank tizimida so'nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy
islohotlar tijorat banklarida korporativ boshqaruv tizimini xalqaro standartlar asosida
takomillashtirishni ustuvor vazifalardan biriga aylantirdi. Xususan, 2020–2025 yillarda
bank tizimini transformatsiya qilish, davlat ulushi mavjud banklarni isloh qilish,
korporativ boshqaruvning shaffofligini oshirish, kuzatuv kengashlari faoliyatini
kuchaytirish hamda xalqaro moliyaviy hisobot standartlarini joriy etishga qaratilgan
chora-tadbirlar banklar faoliyatining samaradorligini sezilarli darajada oshirdi.
Korporativ boshqaruvning zamonaviy modeli bankning strategik rivojlanishi, risklarni
boshqarish, aksiyadorlar manfaatlarini himoya qilish va investitsion jozibadorligini
oshirishning muhim omili hisoblanadi. 2020–2025 yillarda O'zbekiston Respublikasi
Markaziy banki tomonidan bank tizimida prudensial nazoratni kuchaytirish, korporativ
boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro bank amaliyotiga mos boshqaruv
mexanizmlarini joriy etishga alohida e'tibor qaratildi. Natijada bank sektorining
moliyaviy ko'rsatkichlarida ijobiy o'sish kuzatildi. Markaziy bankning 2025 yilda e'lon
qilingan 2024 yil yakunlari bo'yicha yillik hisobotiga ko'ra, bank tizimida pul bozori
operatsiyalari hajmi 507 trln so'mni tashkil etib, 2023 yilga nisbatan 31 % ga oshgan.
REPO operatsiyalari ulushi esa jami pul bozori operatsiyalarining 54 % ini tashkil
etgan. Mazkur ko'rsatkichlar banklarda likvidlikni boshqarish, ichki nazorat va
korporativ qarorlar qabul qilish tizimining samaradorligi oshganini ko'rsatadi. 2024 yil
yakunida bank tizimida xorijiy valyutaga bo'lgan jami talab 48,1 mlrd AQSh dollarini
tashkil etgan bo'lib, uning 80,6 % i yuridik shaxslar, 19,4 % i esa jismoniy shaxslar
hissasiga to'g'ri kelgan. Bu holat tijorat banklari faoliyatida valyuta risklarini
boshqarish, aktiv va passivlarni muvofiqlashtirish hamda kuzatuv kengashlari
tomonidan risk siyosatini samarali tashkil etish muhimligini yanada oshiradi. Shu bilan
birga, Markaziy bankning xalqaro rezervlari 2024 yil yakunida 41,2 mlrd AQSh
dollariga yetgan bo'lib, bunga oltin narxining yil davomida 27 % ga oshgani sezilarli
ta'sir ko'rsatgan. Ushbu natijalar mamlakat bank tizimining moliyaviy barqarorligini
ta'minlashda korporativ boshqaruv tamoyillarining amaliy ahamiyatini tasdiqlaydi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. 2020–2025-yillarga mo‘ljallangan
O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF–5992-son Farmoni
// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – 2020. – 12-may.
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy bankining 2024-yil yakunlari bo‘yicha yillik hisoboti. – Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2025. – 145 b.
3. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).
G20/OECD Principles of Corporate Governance. – Paris: OECD Publishing, 2023. –
84 p.
4. "Davrbank" Xususiy aksiyadorlik tijorat banki. "Davrbank" XATB
aksiyadorlarining navbatdagi umumiy yig‘ilishi materiallari va yillik moliyaviy
hisobotlari (2024–2025-yillar). – Toshkent: "Davrbank" XATB, 2025.
5. Suyunov D. X., Xamdamov Sh. A. Tijorat banklarida korporativ
boshqaruv tizimini transformatsiya qilish va ESG tamoyillarini joriy etish masalalari //
Moliya va bank ishi elektron ilmiy jurnali. – 2024. – № 3. – B. 45–52.
