GIDROTEXNIK INSHOOTLARDA SUV HISOBINI RAQAMLASHTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR

Authors

  • Nuriddinov Sardor Boboyarovich Author
  • Ergashov Baxrom Author
  • G‘ofurov Shovkatjon Norqul o‘g‘li Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: gidrotexnik inshoot, zatvor, gidravlik model, suv sarfi, napor, sarf koeffitsiyenti.

Abstract

Аnnotatsiya. Suv resurslarining aniq hisobini amalga oshirish, iste’molchiga 
kerakli  suv  miqdorini  o‘z  vaqtida  yetkazib  berish  bugungi  kunda  eng  dolzarb 
masalalardan  biridir.  Hozirda  gidrotexnika  inshootlaridan  samarali  foydalanishda 
innovatsion  texnologiyalarning  zarurati  oshib  bormoqda.  Suv  hisobini 
raqamlashtirishda turli xil qurilmalar mavjud bo‘lib, ulardan foydalanishda energiya, 
iqtisodiy texnologik muammolar qatorida gidravlik jihatlar ham alohida e’tibor talab 
etadi. Ma’lumki, gidrotexnik  inshootlarda  suv  sarfi  hisobini  amalga  oshirish  va 
boshqarishda turli xil darvoza “zatvor”lardan keng foydalaniladi. Gidravlik nuqtayi 
nazaridan  inshootlardagi  darvozalardan  suv  o‘tishi  ancha  murakkab  jarayon.  Suv 
sathini nazorat qilish va о‘lchash uchun kо‘p funksiyali qurilmalardan foydalanish 
zarurati  tug‘iladi.  Mazkur  maqola  gidrotexnik  inshootlardan o‘tayotgan suv sarfini 
aniqlashni  raqamlashtirishga  qaratilgan.  Gidrotexnik  inshootlar  zatvorlari  ostidan 
o‘tayotgan  suv  sarfini  aniqlashda  ham  yuqori  b’efdagi,  ham  pastki  b’efdagi 
jarayonlarni inobatga olib, suv hisobini raqamlashtirishning gidravlik modeli ishlab 
chiqilgan. Gidrotexnik inshootlar zatvorlarining yuqori va pastki b’eflarida suv sathi 
o‘zgarishini vertikal harakatlanadigan yassi gidrotexnik zatvor ko‘tarilishiga bog‘liq 
ravishda aniqlashning hisoblash usuli tavsiya etildi. Gidrotexnik inshoot zatvorlarida 
suv sathi va sarfini nazorat qilish hamda о‘lchashni boshqarish tizimining strukturaviy 
sxemasi ishlab chiqildi. 

References

Fodalanilgan adabiyotlar

1. Arifjanov, A. M., & Tojiboyev, S. J. (2021). Qarshi magistral kanalidagi PK-792

to‘suvchi inshootning suvni chiqarish qismida sathni avtomatik rostlab suv

isrofini kamaytirish [Reducing water wastage by automatically adjusting the level

in the water discharge part of the PK-792 barrier structure in the opposite main

channel]. (In Uzbek). Problems and solutions of effective use of water resources

in Uzbekistan: Proceedings of the republic-wide scientific-practical conference,

247–252. Karshi.

2. Arifjanov, A. M., & Tojiboyev, S. J. (2022). Gidrotexnika inshootlaridagi zatvorlar

uchun elektr yuritmasini tanlash [Selection of electric control for valves in

hydraulic facilities]. (In Uzbek). Uzbek Hydropower, 14, 47–49. Tashkent.

3. Arifjanov, A. M., Fatxulloyev, A. M., Rakhimov, K. T., Otakhonov, M. Y., &

Allayorov, D. S. (2022). Changes in hydraulic parameters in canals with sides

lining. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1112 (1).

https://doi.org/10.1088/1755-1315/1112/1/012129

4. Arifjanov, A., & Fatxullaev, A. (2020). Natural Studies for Forming Stable

Channel Sections.

Journal of Physics: Conference Series, 1425 (1). https://doi.org/10.1088/1742-

6596/1425/1/012025

5. Bonilla, C., Brentan, B., Montalvo, I., & Izquierdo, J. (2023). Digitalization of

Water Distribution Systems in Small Cities, a Tool for Verification and Hydraulic

Analysis: A Case Study of Pamplona, Colombia. Water, 15 (21), 3824.

https://doi.org/10.3390/w15213824

6. Dulhoste, J. F., Georges, D., & Besancon, G. (2004). Nonlinear control of

openchannel water flow based on collocation control model. Journal of Hydraulic

Engineering, 254–266.

7. Erbisti, P. C. F. (2014). Design of hydraulic gates. CRC Press, 231–234.

8. HC-SR04 ultrasonic rangefinder. (2024). Amperca Ltd.

https://amperka.ru/product/hc-sr04- ultrasonic-sensor-distance-module

9. Kubrak, E., Kubrak, J., Kiczko, A., & Kubrak, M. (2020). Flow Measurments

Using a Sluice Gate. Analysis of Applicability. Water, 12 (3), 819.

https://doi.org/10.3390/w12030819

10. Monem, M. J., & Hosseinzade, Z. (2011, October 15–23). Construction and

Evaluation of Automatic pivot weir control system. ICID 21st International

Congress on Irrigation and Drainage, 450. Tehran, Iran.

11. NM-R Magnetostrictive float level gauge KOBOLD Germany. (2024). Research

and Production Association RIZUR. https://rizur.ru/catalog/poplavkovye-

urovnemery-kobold/poplavkovyy-datchik- urovnya-nm/

12. Rajaratnam, N., & Subramanaya, K. (1967.) Flow equations for the sluice gate.

Irrig. Drain. Eng. ASCE, 93, 167–186.

13. Rao, R. V., & Zhmud, V. A. (2010). The review of the Indo-Russian Joint

Workshop on Computional Intelligence and Modern Heuristics in Automation

and Robotics. Scientific Bulletin of NSTU, 4 (41), 179–182.

14. Sauida, M. F. (2014). Calibration of submerged multi-sluice gates. Alexandria

Engineering Journal, 53 (3), 663–668.

15. Serikbaev, B. S., Barayev, F. A., Sherov, A. G., Serikbaevа, E. B., Omarova, G.

E., & Djumanazarova, A. T. (2014). Gidromeliorativ tizimlardan foydalanish [Use of hydromelioration systems]. Tashkent: TIMI.

16. Silva, C. O., & Rijo, M. (2017). Flow rate measurements under sluice gates. Irrig.

Drain. Eng., 143.

17. Suntaranont, B., et al. (2015). Energy aware flash flood monitoring stations using

a ga-fuzzy logic control mechanism. 2015 IEEE Tenth International Conference

on Intelligent Sensors, Sensor Networks and Information Processing (ISSNIP),

1–6. IEEE.

18. Tojiboyev, S. (2018). Modeling of the process of protection of hydrotechnical

structures from pumps. Scientific Knowledge of the Present, 6, 70–74. Kazan.

19. Tojiboyev, S. J, & Ochilov, M. A. (2021). Gidrotexnika inshootida zatvorlar

xolatini raqamlashtirishda qo‘llanuvchi sath datchigi tanlash [Selection of a level

sensor used in the digitalization of the status of valves in a hydraulic facility].

Problems and solutions of effective use of water resources in Uzbekistan:

Proceedings of the republic-wide scientific-practical conference, 273–276.

Karshi.

Published

2025-12-02

How to Cite

Nuriddinov Sardor Boboyarovich, Ergashov Baxrom, & G‘ofurov Shovkatjon Norqul o‘g‘li. (2025). GIDROTEXNIK INSHOOTLARDA SUV HISOBINI RAQAMLASHTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 58(2), 225-232. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/7526