STRESS, ADOPTATSIYA VA PSIXOLOGIK QARSHILIK
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR Stress, umumiy adaptatsiya sindromi, psixologik qarshilik, rezilyensiya, emotsional boshqaruv, kognitiv baholash, adaptatsiya strategiyalari, stressni o‘lchash, biologik indikatorlar, muammolarni hal qilish, psixometrik testlar, shaxsiy rivojlanish, ijtimoiy stress, kognitiv moslashuvAbstract
ANNOTATSIYAUshbu maqola stress, adaptatsiya va psixologik qarshilik
(rezilyensiya) jarayonlarini psixologik nuqtai nazardan tahlil qiladi. Stress inson
hayotida doimiy ravishda yuzaga keladigan fiziologik, emotsional va kognitiv
javoblarni o‘z ichiga oladi. Maqolada klassik nazariyalar — Selye (1936)ning umumiy
adaptatsiya sindromi, Lazarus & Folkman (1984)ning stress va kognitiv baholash
modeli, shuningdek, psixologik qarshilikni rivojlantirish va saqlash strategiyalari
yoritiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, stress va adaptatsiya jarayonlari insonning
shaxsiy xususiyatlari, ijtimoiy muhit, biologik omillar va ilgari olingan tajribalarga
bog‘liq. Psixologik qarshilik — insonning stressga moslashish va qayta tiklanish
qobiliyati — sog‘lom psixikaga ega bo‘lish uchun muhim omil hisoblanadi. Maqolada
stressni o‘lchash usullari (psixometrik testlar, biologik indikatorlar), adaptatsiya
strategiyalari (muammolarni hal qilish, emotsional boshqaruv) va qarshilikni oshirish
bo‘yicha amaliy yondashuvlar keltiriladi. Shu orqali maqola shaxsiy rivojlanish,
ijtimoiy faoliyat va klinik psixologiya sohalarida stress va qarshilikni boshqarish
imkoniyatlarini ilmiy asosda yoritadi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Selye, H. The Stress of Life. McGraw-Hill, 1936.
2. Lazarus, R. S., & Folkman, S. Stress, Appraisal, and Coping. Springer, 1984.
3. Masten, A. S. Ordinary Magic: Resilience in Development. Guilford Press, 2001.
4. Folkman, S., & Moskowitz, J. T. Coping: Pitfalls and Promise. Annual Review of
Psychology, 2004.
5. Cohen, S., Kessler, R. C., & Gordon, L. U. Strategies for Measuring Stress in
Studies of Psychiatric and Physical Disorders. In Measuring Stress: A Guide for
Health and Social Scientists, 1995.
