KO‘RINISHLAR. PROTSEDURALAR VA FUNKSIYALAR. MA`LUMOTLAR BAZASIDA YAXLITLIK.
Keywords:
Kalit so‘zlar: Ma’lumotlar bazasi, Ko‘rinish (View), Protsedura (Stored Procedure), Funksiya (Function), Yaxlitlik (Integrity), Domen yaxlitligi, Entitet yaxlitligi, Bog‘lanish yaxlitligi, SQL tili, Optimizatsiya, Ma’lumotlarni boshqarish tizimi (DBMS), Avtomatlashtirish, Ma’lumotlar xavfsizligi, Tranzaksiyalar.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada ma’lumotlar bazasida qo‘llaniladigan asosiy tushunchalar — ko‘rinishlar (views), protseduralar va funksiyalarning mohiyati, vazifalari hamda ularning amaliy qo‘llanishi yoritilgan. Shuningdek, ma’lumotlar bazasining ishonchliligi va xavfsizligini ta’minlovchi yaxlitlik (integrity) tamoyillari, ya’ni domen, entitet va bog‘lanish yaxlitligi kabi konsepsiyalar izohlangan. Mavzuda ushbu vositalarning ma’lumotlar bilan ishlash jarayonida optimallashtirish, takroriylikni kamaytirish, avtomatlashtirish va ma’lumotlar to‘g‘riligini nazorat qilishdagi ahamiyati ilmiy faktlar va misollar asosida ko‘rib chiqiladi. Maqola ma’lumotlar bazasi tizimlarida samarali ishlash uchun zarur bo‘lgan nazariy bilimlar va amaliy yondashuvlarni o‘z ichiga oladi.
References
1. Microsoft SQL Server rasmiy hujjatlari — “Microsoft Learn: SQL Server Documentation.”
2. Elmasri R., Navathe S. — “Ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari asoslari.”
3. Rob, Coronel — “Ma’lumotlar bazasi tizimlari tushunchalari.”
4. Laukik M., Ramakrishnan R. — “Ma’lumotlar bazasi boshqaruviga kirish.”
5. Uzbekcoders va IT Park o‘quv materiallari — “SQL va DBMS bo‘yicha amaliy qo‘llanmalar.”
6. Karimov A. — “SQL Serverda ma’lumotlar bazalarini loyihalash va boshqarish (o‘quv qo‘llanma)”.
7. Tojimamatov, Israil, and Xusanboy Abduvaliyev. "KO ‘P FOYDALANUVCHILI BBBT ARXITEKTURASI." Инновационные исследования в науке 4.5 (2025): 16-22.
8. Raximov, Quvvatali Ortiqovich, Israil Nurmamatovich Tojimamatov, and Hamidullo Rahimjon O’G’Li Xo. "SUNIY NЕYRON TARMOQLARNI UMUMIY TASNIFI." Scientific progress 4.5 (2023): 99-107.
9. Tojimamatov, Israil, and Shahnoza Ahmataliyeva. "Berilganlarni markazlashgan tarzda boshqarish tamoyillari." Академические исследования в современной науке 4.21 (2025): 59-64.
10. Tojimamatov, I., & Adxamova, C. (2025). AMALIY TIZIMLARDA BERILGANLAR BAZASINI BOSHQARISH TIZIMLARI O ‘RNI. Академические исследования в современной науке, 4(21), 77-82.
11. Tojimamatov, I., & Xolmurod o‘g, A. O. H. (2025, May). SQL SERVERDA CHEKLASHLAR. In CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY (Vol. 1, No. 1, pp. 409-413).
12. Tojimamatov, I. N., & Iminova, G. I. (2025). BERILGANLARNI MARKAZLASHGAN TARZDA BOSHQARISH PRINSIPLARI. ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI ВЕКЕ, (62-4 (том 1)).
INTERNET MANBALARI (SAYTLAR):
1. Microsoft rasmiy hujjatlari — “SQL Server Documentation”:
https://learn.microsoft.com/en-us/sql
2. “Unique constraints and check constraints” – Microsoft Learn maqolasi:
3. Red Gate Blog — Database Constraints in SQL Server:
https://www.red-gate.com/blog/ms-sql-server-constraints
4. O‘zbekcha manba — “SQL Serverda cheklanishlar”:
5. DotNet Uzbek Docs — Constraint (Cheklov)lar haqida:
https://docs.dot-net.uz/database/postgresql/advance/constraint-cheklov-lar
