ARAB TILIDA SINONIMIYANING PAYDO BO‘LISH SABABLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sinonimiya, leksik-semantik tizim, mutloq sinonimlik, yaqin (qisman) sinonimlik, Qur’on va hadis leksikasi, “yaqin ma’no” bilan sharhlash, dialektlar aralashuvi, leksik soddalashtirish, fonetik-morfologik variantlashuv, semantik siljish va majoz barqarorlashuvi.Abstract
Ushbu maqolada arab tilida sinonimiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatgan tarixiy, leksik va semantik omillar tahlil qilinadi. Qur’on va hadis matnlarini sharhlash jarayonida yaqin ma’noli izohlarning berilishi, dialektal farqlar hamda arab tilining boy leksik-semantik tuzilishi sinonimik birliklarning shakllanishiga sabab bo‘lgani yoritiladi. Tadqiqot klassik arab tilshunoslari qarashlari asosida tarixiy-tahliliy va qiyosiy usullar yordamida olib borildi. Natijalar sinonimiya hodisasi tafsiriy ehtiyoj, dialektlar aralashuvi, leksik soddalashtirish, fonetik va semantik o‘zgarishlar bilan uzviy bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. Arab tilida sinonimiyani baholashda mutloq sinonimlik va yaqin sinonimlik tushunchalarini aniq farqlash zarur bo‘lib, bu yondashuv leksik tizimni to‘g‘ri talqin etishga xizmat qiladi.
References
1. al-Rāghib al-Iṣfahānī, al-Ḥusayn ibn Muḥammad. (2009). al-Mufradāt fī gharīb al-Qurʾān [Vocabulary of the Qurʾān]. Dimashq/ Bayrūt: Dār al-Qalam & al-Dār al-Shāmiyya. (In Arabic)
2. al-Suyūṭī, Jalāl al-Dīn. (1998). al-Muzhir fī ʿulūm al-lugha wa-anwāʿihā [The illuminator on the sciences of language and its types]. Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya. (In Arabic)
3. Cruse, D. A. (1986). Lexical semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
4. Lyons, J. (1977). Semantics (Vols. 1–2). Cambridge: Cambridge University Press.
5. Majmaʿ al-Lugha al-ʿArabiyya. (2004). al-Muʿjam al-Wasīṭ [The Intermediate Dictionary] (4th ed.). al-Qāhira: Majmaʿ al-Lugha al-ʿArabiyya. (In Arabic)
6. Murphy, M. L. (2003). Semantic relations and the lexicon: Antonymy, synonymy and other paradigms. Cambridge: Cambridge University Press.
7. ʿUmar, A. M. (2009). ʿIlm al-dalāla [Semantics]. al-Qāhira: ʿĀlam al-Kutub. (In Arabic
8. Majmaʿ al-Lugha al-ʿArabiyya. (2004). al-Muʿjam al-Wasīṭ [The Intermediate Dictionary] (4th ed.). al-Qāhira: Majmaʿ al-Lugha al-ʿArabiyya. (In Arabic)
