HARBIY XIZMATCHILARNING EKSTREMAL VAZIYATLARDAGI STRESSI
Keywords:
Kаlit sо‘zlаr: harbiy stress, ekstremal vaziyatlar , posttravmatik stress buzilishi (PTSD) , resiliensiya , psixologik birinchi yordam (PFA), jamoaviy bog‘liqlik , simulyatsion treningAbstract
Аnnоtаtsiуа. Harbiy xizmatchilarning ekstremal vaziyatlardagi stressini
kompleks jihatdan ko‘rib chiqadi. Tadqiqotda stressning situatsion xususiyatlari
(tezlik, xavf darajasi, boshqaruv imkoniyatlari), individual omillar (oldingi travma,
shaxsiy chidamlilik, sog‘liq holati) va ijtimoiy-tuzilmaviy omillar (unitet bog‘liqligi,
rahbarlik, oilaviy qo‘llab-quvvatlash) tahlil qilinadi. Stressning fiziologik (adrenalin,
oshgan yurak urishi), kognitiv (diqqat torayishi, qaror qabul qilishdagi xatolar),
emotsional (tashvish, bezovtalik, detachment) va xulq-atvor (agressivlik, izolyatsiya,
substance misuse) jihatlari bayon etiladi. Metodik jihatdan adabiyotlar tahlili,
so‘rovnomalar, psixometrik testlar va amaliy kuzatuvlar kombinatsiyasi orqali
umumlashtirishlar keltiriladi. Natijalar stressni kamaytirish va moslashuvni
kuchaytirish uchun trening-simulyatsiyalar, psixologik tayyorgarlik, tezkor psixologik
birinchi yordam, guruh daxlsizligini oshirish va doimiy monitoring zarurligini
tasdiqlaydi.
References
FОУDАLАNILGАN АDАBIУОTLАR
1. Akramov, S. Harbiy psixologiya: stress va moslashuv. Harbiy nashr, 2019, 312 b.
2. Akhmedov, B. Stress boshqaruvi va qaror qabul qilish: harbiy kontekst. Ilm, 2020,
256 b.
3. Bonanno, G. A. Resilience in the Face of Trauma: Clinical and Empirical
Perspectives. New York: Springer; o‘zbek tiliga tarjima - Toshkent: Fan, 2004, 368
b.
4. Hobfoll, S. E. Conservation of Resources: Stress, Health, and Resilience. Oxford:
Oxford University Press; o‘zbek tiliga tarjima - Ilmiy nashr, 1998, 224 b.
5. Ursano, R. J., Fullerton, C. S., Norwood, A. Textbook of Disaster Psychiatry.
Cambridge: Cambridge University Press; o‘zbek tiliga tarjima - Tibbiyot, 2017, 640
b.
